به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی ایران، روند سالمند شدن جمعیت در ایران با سرعتی بیش از میانگین جهانی در حال وقوع است. بر اساس گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت و مطالعات جمعیت‌شناختی، پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ سهم سالمندان در جمعیت کشور به شکل قابل توجهی افزایش یابد. این تغییر ساختار جمعیتی، چالش‌های مهمی در حوزه سلامت، رفاه و مشارکت اجتماعی به همراه خواهد داشت و ضرورت توجه بیشتر به نیازهای این گروه سنی را برجسته می‌کند.

 

در این میان، توجه به رفاه ذهنی سالمندان به عنوان یکی از ابعاد مهم سلامت، اهمیت فزاینده‌ای یافته است. بسیاری از سالمندان، حتی در شرایطی که از نظر جسمی تحت مراقبت قرار دارند، با چالش‌هایی همچون احساس تنهایی، کاهش ارتباطات اجتماعی و افت رضایت از زندگی مواجه‌ هستند.

 

یافته‌های یک پژوهش نشان می‌دهد که رفاه ذهنی سالمندان به میزان مشارکت اجتماعی، احساس تعلق به جامعه و امکان برقراری ارتباط با دیگران  وابسته است. از این رو، توجه به عواملی که می‌توانند این پیوند اجتماعی را تقویت کنند، از جمله فناوری‌های نوین خدمات سلامت  به عنوان یکی از مسیرهای مؤثر برای ارتقای کیفیت زندگی سالمندان مورد توجه است.

 

فاطمه ایران‌نژاد رفسنجانی، پژوهشگر حوزه سلامت و توانبخشی، در گفت‌وگو با گروه «ترجمان دانش» از نتایج پژوهشی خبر داد که به بررسی رابطه فناوری‌های خدمات سلامت با مشارکت اجتماعی و رفاه ذهنی سالمندان شهر تهران پرداخته است؛ پژوهشی که تلاش دارد نشان دهد فناوری‌های نوین می‌توانند نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی سالمندان ایفا کنند.

 

وی با اشاره به بررسی‌های انجام‌شده در پایگاه‌های علمی داخلی و بین‌المللی اظهار کرد: تاکنون مطالعات متعددی درباره فناوری سلامت، مشارکت اجتماعی یا رفاه ذهنی سالمندان انجام شده است، اما پژوهشی که هر سه متغیر را به صورت همزمان و در قالب یک مدل پژوهشی بررسی کند، کمتر دیده می‌شود.

ایران‌نژاد رفسنجانی یادآور شد: این تحقیق نخستین مطالعه‌ای است که ارتباط فناوری‌های خدمات سلامت را با مشارکت اجتماعی و رفاه ذهنی سالمندان در شهر تهران به طور همزمان مورد بررسی قرار داده است.

 

وی افزود: گسترش فناوری‌های دیجیتال در حوزه سلامت، از اپلیکیشن‌های سلامت همراه گرفته تا سامانه‌های نوبت‌دهی اینترنتی، خدمات تله‌مدیسین و ابزارهای پوشیدنی پایش سلامت، پرسش‌های تازه‌ای درباره تأثیر این فناوری‌ها بر زندگی سالمندان ایجاد کرده است؛ از جمله اینکه آیا این ابزارها تنها برای بهبود شاخص‌های بالینی کاربرد دارند یا می‌توانند بر کیفیت زندگی، احساس تعلق اجتماعی و رضایت از زندگی سالمندان نیز اثر بگذارند.

 

این پژوهشگر همچنین به تجربه‌های حرفه‌ای خود در بخش‌های مراقبت ویژه بیمارستان‌های باهنر کرمان و بعثت نهاجا اشاره کرد و گفت: مشاهده مشکلاتی مانند انزوای اجتماعی، احساس تنهایی و کاهش رضایت از زندگی در میان بسیاری از سالمندان، توجه او را به ابعاد روانی و اجتماعی سلامت سالمندی جلب کرده است.

 

وی ادامه داد: همین تجربه‌ها زمینه شکل‌گیری این پرسش را فراهم کرد که آیا فناوری‌های نوین سلامت می‌توانند در کاهش این مشکلات مؤثر باشند.

 

ایران‌نژاد رفسنجانی با بیان اینکه این طرح اکنون به مرحله اجرا رسیده و داده‌های آن جمع‌آوری و تحلیل شده، افزود: نتایج پژوهش نیز در قالب مقالات علمی منتشر شده و می‌تواند در حوزه‌های سیاست‌گذاری سلامت، طراحی فناوری‌های سلامت و افزایش آگاهی عمومی مورد استفاده قرار گیرد.

 

وی تأکید کرد: برای بهره‌برداری کامل از نتایج، نیاز به توجه سیاست‌گذاران و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های فناورانه و آموزشی وجود دارد.

 

ایران‌نژاد رفسنجانی درباره دستاوردهای اجتماعی این پژوهش گفت: هدف اصلی این طرح کمک به کاهش احساس انزوا و ناامیدی در میان سالمندان است. به باور او، اگر فناوری‌های سلامت به‌درستی طراحی و آموزش داده شوند، می‌توانند سالمندان را دوباره به شبکه‌های اجتماعی، خانواده و جامعه متصل کرده و حس مفید بودن و تعلق اجتماعی را در آنان تقویت کنند.

 

وی خاطرنشان کرد: استفاده از ابزارهای ساده دیجیتال، مانند اپلیکیشن‌های دریافت نوبت پزشکی، تماس تصویری با اعضای خانواده یا حضور در گروه‌های مجازی همسالان، می‌تواند به بازسازی هویت اجتماعی سالمندان کمک کند. در نهایت، این پژوهش حرکت به سمت «سالمندی فعال و متصل» را به جای «سالمندی منزوی و وابسته» دنبال می‌کند.

 

این پژوهشگر در پایان با اشاره به نتایج تحقیق خود، از مسئولان و متولیان حوزه پژوهش خواست زمینه ترجمه یافته‌های علمی به سیاست‌های اجرایی را فراهم کنند. او پیشنهاد داد برنامه ملی سلامت دیجیتال سالمندان با همکاری نهادهایی مانند وزارت بهداشت، وزارت ارتباطات و سازمان بهزیستی تدوین شود و اجرای آزمایشی آن در کلان‌شهرهایی مانند تهران آغاز شود.

 

ایران‌نژاد رفسنجانی اظهار کرد: ایجاد صندوق حمایت از تحقیقات کاربردی سالمندی، توسعه طرح‌های میان‌رشته‌ای در حوزه فناوری و سلامت، ایجاد بانک‌های اطلاعاتی یکپارچه و اجرای برنامه‌های آموزش سواد دیجیتال برای سالمندان در مراکز محلی می‌تواند زمینه بهره‌مندی بهتر این گروه از فناوری‌های سلامت و ارتقای کیفیت زندگی آنان را فراهم کند.